Scheepstermen voor het Vaarbewijs 1
Woorden die je moet kennen voor het examen Klein Vaarbewijs 1
Bewezen methode
🏆 95% van onze cursisten slaagt in één keer voor het CBR-examen.
Scheepstermen voor het Vaarbewijs 1 examen (woordenlijst)
Laatst bijgewerkt: maart 2026 · Samengesteld door Bart van der Boog
Voor het examen Klein Vaarbewijs 1 moet je verschillende scheepstermen kennen. Deze woorden komen regelmatig terug in examenvragen van het CBR. Ze worden gebruikt in vragen over vaarregels, navigatie en veiligheid op het water.
Op deze pagina vind je een korte en eenvoudige uitleg van deze scheepstermen. De lijst is gebaseerd op de officiële lijst met scheepstermen van het CBR. We hebben deze aangevuld met termen die ook vaak in examenvragen voorkomen.
In de cursus Vaarbewijs 1 leer je deze termen stap voor stap. Zo begrijp je ze goed en ben je beter voorbereid op het CBR-examen Klein Vaarbewijs 1.
Ga jij je vaarbewijs halen? Dan is het handig om deze scheepstermen te kennen.
Wat zijn scheepstermen?
Scheepstermen zijn woorden die in de scheepvaart worden gebruikt. Ze worden ook wel nautische begrippen genoemd.
Voor het examen Klein Vaarbewijs 1 moet je van een aantal van deze woorden weten wat ze betekenen. Denk bijvoorbeeld aan afvarend, stuurboordwalplicht en vaargeul.
Scheepstermen voor het Vaarbewijs examen
Voor het CBR examen Klein Vaarbewijs 1 moet je een aantal belangrijke scheepstermen kennen.
Op deze pagina vind je een overzicht van veelgebruikte nautische begrippen met een korte en eenvoudige uitleg.
A · B · D · G · H · K · L · M · N · O · R · S · U · V · W · Z
Woordenlijst
Hieronder vind je een alfabetische woordenlijst met belangrijke scheepstermen voor het vaarbewijs.
A
Afvarend
Een schip dat stroomafwaarts vaart, dus met de stroom mee.
Ankerpeiling
Met een kompas controleer je of een schip op dezelfde plek blijft liggen als je voor anker ligt.
Je peilt met het kompas twee vaste punten op de wal, bijvoorbeeld een kerktoren en een windmolen.
Na een half uur doe je dit opnieuw.
Blijft de peiling hetzelfde, houdt het anker goed.
Automatic Identification System (AIS)
AIS is een systeem waarmee schepen automatisch informatie naar elkaar sturen.
Met AIS kunnen schepen zien waar andere schepen varen, hoe hard ze gaan en in welke richting ze varen.
Deze informatie verschijnt op een scherm. Daardoor kunnen schepen elkaar beter zien en botsingen voorkomen.
B
Bakboord
De linkerkant van een schip als je naar voren kijkt (naar de boeg).
Bezeild
Een koers waarbij een zeilschip zijn bestemming kan bereiken zonder te hoeven kruisen.
Kruisen betekent dat je zigzaggend tegen de wind in vaart.
Binnenvaartpolitiereglement (BPR)
Regels die gelden voor de binnenwateren in Nederland, zoals rivieren en kanalen.
Op bijna alle Nederlandse binnenwateren geldt het BPR. Alleen op sommige wateren geldt een ander reglement.
Binnenvaartreglement/regeling
Regels voor veiligheid en goed gedrag op de binnenwateren.
Binnenvaartwet
Wet met regels over de veiligheid op de binnenwateren en over vaarbewijzen.
Boeg
De voorkant van een schip.
D
Dagteken
Een teken op een schip, bijvoorbeeld een kegel, dat informatie geeft over het schip.
Het laat zien wat voor soort schip het is of wat het schip aan het doen is.
Diepgang
De afstand tussen de waterlijn en het diepste punt van een schip.
Drijvend werktuig
Een vaartuig (schip) dat werk doet op het water, bijvoorbeeld een baggerschip.
Duwbak
Een onbemand vaartuig dat door een duwboot wordt geduwd.
Duwstel
Een combinatie van een duwboot en één of meer duwbakken die samen varen.
De duwboot en de duwbakken vormen samen één geheel.
G
Gekoppeld samenstel
Twee of meer schepen die je naast elkaar koppelt om samen te varen.
Gieren
Een schip zwaait heen en weer rond het anker.
Dit gebeurt door wind of stroming.
Groot Pleziervaartbewijs II
Vaarbewijs dat verplicht is voor een pleziervaartuig van 24 tot 40 meter lang.
H
Hek
De achterkant van een schip.
K
Kanaalpeil (KP)
De normale waterhoogte in een kanaal. Deze waterhoogte blijft meestal gelijk.
Kegel
Een puntig dagteken (een driehoek met de punt naar beneden) dat een schip kan tonen.
Blauwe kegels laten bijvoorbeeld zien dat een schip gevaarlijke lading vervoert. Je moet dan afstand houden.
Klein vaarbewijs
Vaarbewijs voor snelle motorboten en pleziervaartuigen tot 25 meter lang.
Krabben
Het anker schuift over de bodem en krijgt geen grip.
Krib
Een korte stenen dam die loodrecht op de oever staat.
De krib verandert de stroming van de rivier.
Krimpende wind
Wind die tegen de richting van de klok in draait.
L
Lichtkarakters
Het knipper- of brandpatroon van een vuurtoren, baken of boei. Hieraan kun je herkennen welk licht je ziet en waar je bent.
Lichtopstand
Een vaste plek op de wal waar een navigatielicht staat.
M
Middenvaarwater
Het diepste en veiligste deel van een vaarwater.
N
Niet bezeild
Een zeilboot kan zijn bestemming niet direct bereiken zonder te kruisen.
Kruisen betekent dat je zigzaggend tegen de wind in vaart.
Niet geassisteerd duwstel
Een duwstel dat zonder hulp van andere schepen vaart.
Normaal Amsterdams Peil (NAP)
Een vaste waterstand in Nederland. Hiermee vergelijken we andere waterstanden.
O
Opdraaien
Een schip draait tegen de stroom in om stil te liggen of te keren.
Opvaart
Een schip dat stroomopwaarts vaart (tegen de stroom in).
R
Reddingsvest
Een drijfmiddel dat je draagt zodat je blijft drijven als je overboord valt.
Regeling snelle motorboten
Regels voor het varen met snelle motorboten op de binnenwateren.
Rijkswaterstaat (RWS)
Een organisatie van de overheid die zorgt voor de vaarwegen in Nederland en deze onderhoudt.
Rijnvaartpolitiereglement (RPR)
Regels voor de scheepvaart op de Boven-Rijn, Neder-Rijn, Waal, Lek en het Pannerdenschkanaal.
Ruime wind
Wind die schuin van achteren komt. Deze wind is goed om te zeilen.
Ruimende wind
Wind die met de richting van de klok mee draait.
S
Scheepvaartreglement Eemsmonding (SRE)
Regels voor schepen in de Eemsmonding.
Scheepvaartreglement Kanaal Gent-Terneuzen (SRKGT)
Regels voor schepen op het kanaal tussen Gent en Terneuzen.
Scheepvaartreglement Westerschelde (SRW)
Regels voor de schepen op de Westerschelde.
Scheepvaartverkeerswet (SVW)
Wet met regels voor de veiligheid op het water en voor het verkeer van schepen.
Schutten
Schutten is het proces waarbij een schip door een sluis vaart om van het ene waterniveau naar een ander waterniveau te gaan.
Stuurboord
De rechterkant van een schip als je naar voren kijkt (naar de boeg).
Stuurboordwalplicht
De regel dat je zoveel mogelijk aan de rechterkant van het vaarwater vaart.
Stuwpeil (SP)
De waterstand die een stuw in een rivier, kanaal of meer regelt.
U
Uitluisteren
Luisteren naar berichten via de marifoon en antwoord geven als dat nodig is.
V
Vaargeul
Het deel van een vaarwater waar schepen doorheen varen.
Vaarverbod
Verbod om op een bepaald water te varen.
Vaarwater
Een waterweg waar schepen mogen varen.
Vaarweg
Een vaarroute die schepen kunnen gebruiken.
Vaarwegbeheerder
De organisatie die een vaarweg onderhoudt en regelt, meestal Rijkswaterstaat.
Vaarwegdiepte
De diepte van een vaarwater.
Dit is belangrijk voor schepen die diep in het water liggen.
W
Wetboek van Koophandel
Wet met regels voor handel en scheepvaart in Nederland.
Z
Zwemvest
Een vest dat ervoor zorgt dat je blijft drijven als je in het water valt.
Veelgestelde vragen over scheepstermen
Wat zijn scheepstermen?
Scheepstermen zijn woorden die in de scheepvaart worden gebruikt. Voor het vaarbewijs examen moet je een aantal van deze nautische termen kennen.
Komen scheepstermen terug in het vaarbewijs examen?
Ja. In het examen Klein Vaarbewijs 1 gebruikt het CBR regelmatig nautische termen. Je moet daarom weten wat deze woorden betekenen om de examenvragen goed te kunnen begrijpen.
Welke scheepstermen moet je kennen voor het vaarbewijs examen?
Voor het examen Klein Vaarbewijs 1 moet je vooral veelgebruikte nautische begrippen kennen. Voorbeelden van dit soort termen zijn afvarend, stuurboordwalplicht, vaargeul en dagteken. Deze termen kunnen in examenvragen voorkomen.
Wil je alle scheepstermen stap voor stap leren voor het examen? In onze cursus Vaarbewijs 1 leggen we ze uit met duidelijke voorbeelden en examenvragen.
Bekijk ook het overzicht van het CBR examen Vaarbewijs 1.
Over Vaarkennis
Deze pagina is samengesteld door Vaarkennis.
De inhoud van onze cursussen en kennisbank is gemaakt door Bart van der Boog en Lieske Sterk, beiden ervaren watersporters en trainers met ruime ervaring in het uitleggen van vaarbewijstheorie.
Onze lessen sluiten aan op de officiële CBR-exameneisen en combineren duidelijke video’s, praktische uitleg en oefenexamens. Zo weten cursisten precies wanneer ze klaar zijn voor het examen en gaan zij met vertrouwen het water op.
👉 Meer over wie wij zijn lees je op de pagina Over ons.
Bronnen
De woordenlijst is gebaseerd op informatie van de officiële exameninstantie: